APSTRAKT: U ovom radu analiziraju se sličnosti i razlike u političkim i intelektualnim biografijama Ervina Šinka i Manesa Šperbera, dvojice komspolitskih autora, čiji je rad duboko prožet formativnim vezama s međunarodnim radničkim pokretom. Poveznica između ova dva autora je činjenica da su obojica pisci istorijskih romana, koji poetizuju fundamentalne političke izazove radničkog pokreta svoga doba i uzimaju i konkretne istorijske ličnosti i događaje kao predložak – Ervin Šinko to čini u Optimistima: romanu jedne revolucije, a Manes Šperber u trilogiji Kao suza u okeanu. Cilj rada je da istraži sličnosti i razlike u načinu na koji Šinko i Šperber fikcionalizuju vlastito iskustvo radničkog pokreta, ratova i revolucija.

KLjUČNE REČI: Ervin Šinko, roman Optimisti, Manes Šperber, Kao suza u okeanu, istorijski roman, revolucionarno nasilje, Mađarska Sovjetska Republika, radnički pokret u Jugoslaviji

REZIME: U ovom radu prikazana su dva romana o revolucionarnom komunističkom pokretu iz prve polovine prošlog veka. Napisala su ih dva centralnoevropska Jevreja, poreklom iz srednjoklasnih porodica, koji su učestvovali u komunističkom pokretu – Ervin Šinko i Manes Šperber. Članak se bavi njihovim biografskim sličnostima i razilaženjima, pitanjem kako su se njihove putanje odrazile na njihov književni rad, te u kolikoj meri se ovakva, polumemoarska proza može uzeti za ozbiljno kao istorijski izvor. Članak prvo rekonstruiše biografske sličnosti Šinka i Šperbera, koji su se, kao i mnogi pripadnici njihove generacije, zbog Prvog svetskog rata radikalizovali i politički aktivirali na revolucionarnoj levici. Sumnje u ispravnost svojih ideja Šinko je razrešio ostankom uz komunistički pokret i političkim priklanjanjem jugoslovenskom socijalizmѕ, dok je Šperber pokret napustio i postao aktivni anti-komunista u vreme Hladnog rata. Oba romana, Šinkovi Optimisti i Šperberov Kao suza u okeanu, bave se problemima etičnosti revolucije, no različiti epilozi odražavaju ideološko razmimoilaženje autora. Dok se Šinkov roman završava herojskim porazom koji uliva nadu u buduću pobedu, kod Šperbera je katarza odsutna, a dvadeseti vek je izgubljena bitka. Poslednji deo članka bavi se pitanjem u kolikoj meri se ova književna dela mogu smatrati istorijskim izvorima. Šinko piše roman koji je poluautobiografski, i mnoge od opisanih scena potvrđene su izvorima ili kazivanjima drugih očevidaca, dok su likovi slabo prikriveni pseudonimima. U slučaju Šperbera, mnogi likovi su arhetipski i predstavljaju amalgame različitih istorijskih aktera, ali i kao takvi pružaju posvećenom čitaocu zanimljive nove uvide u istoriju Komunističke partije Jugoslavije.