APSTRAKT: U radu se razmatraju svi aspekti života i djelovanja Banjalučke biskupije tokom trodecenijskog upravljanja biskupa Alfreda Pihlera, po mnogo čemu osobenog biskupa u jugoslovenskim okvirima. U srpskoj istoriografiji i široj javnosti biskup Pihler je poznat po svojoj Božićnoj čestici iz 1963, u kojoj je tražio oproštaj od „pravoslavne braće” za zločine u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj, ali do sada nije bilo pokušaja da se njegova ličnost i život Biskupije kojom je upravljao sveobuhvatnije osvijetle. U tom cilju su korišćeni novi izvori i literatura koji omogućavaju potpuniji uvid u biskupove stavove, crkveni život rimokatolika, ekumensku djelatnost, odnos Partije i državnih organa prema Rimokatoličkoj crkvi, međuvjerske i međunacionalne odnose na prostoru Bosanske Krajine u posljednje tri decenije jugoslovenske države.

KLjUČNE RIJEČI: Banjalučka biskupija, Banjaluka, Rimokatolička crkva, biskup Alfred Pihler, Božićna čestitka, ekumenizam, Savez komunista Jugoslavije, „kleronacionalizam”, međuvjerski i međunacionalni odnosi.

REZIME: Banjalučki biskup Alfred Pihler (1959–1989) bio je u velikoj mjeri atipičan biskup unutar Rimokatoličke crkve u Jugoslaviji. Porijeklom Austrijanac, rođen i odrastao u Bosanskoj Krajini među srpskim stanovništvom, tokom svoje svešteničke i biskupske službe pokazivao je otvorenost, pa čak i naklonost prema srpskom narodu i pravoslavlju. Tokom Drugog svjetskog rata, lično se zalagao za Srbe kod Nijemaca i ustaša prilikom čega je, prema određenim svjedočanstvima, ugrožavao i sopstvenu sigurnost, pa i sam život. Zaslužan je za spasavanje desetina, a možda i nekoliko stotina Srba od progona, zatvaranja i sigurne smrti. Nakon rata bio je jedini rimokatolički biskup u zemlji koji je javno tražio oproštaj od Srba zbog zločina iz Drugog svjetskog rata koje su počinili rimokatolici. Takav odnos je bio u skladu sa opštom ekumenskom orijentacijom koju je pokazivao biskup Pihler, naročito nakon Drugog vatikanskog koncila. Sa pravoslavnim banjalučkim episkopom održavao je vrlo bliske veze. Zbog svega toga, nije bio prihvaćen od strane Hrvata u zemlji i u inostranstvu. Unutar svoje biskupije Pihler je radio na obnovi i širenju crkvene organizacije i na misionarskom polju. Partija i Služba državne bezbjednosti su bilježile kretanja u biskupiji i sa podozrenjem gledale na njen sve „ofanzivniji nastup”, djelovanje „ekstremnih krugova” i sve prisutniji „kleronacionalizam”, naročito od smrti predsjednika Jugoslavije 1980. godine. Neki rimokatolički sveštenici su progonjeni i zatvarani. Do kraja života, čak i nakon izbijanja rata na području Hrvatske, biskup Pihler se zalagao za zajedničku državu i jugoslovenstvo sa kojim se identifikovao. Dok Rimokatolička crkva poštuje brojne svoje članove koji su spasavali Jevreje tokom rata, ličnost i djelo Alfreda Pihlera kao i njegova visoka moralna svijest tokom i nakon Drugog svjetskog rata predmet su kritike i marginalizacije u toj crkvi. Osnovni razlog je taj što se njegovi pogledi i aktivnosti ne uklapaju u savremeni hrvatski nacionalni narativ koji preovlađuje unutar Rimokatoličke crkve u Hrvatskoj i BiH. Banjalučka biskupija posljednjih decenija u prvi plan ističe ličnost i djelo blaženog Ivana Merca, intelektualca i laika koji je djelovao dvadesetih godina prošlog vijeka. Njegov kult je zvanično uspostavio papa Jovan Pavle II u Banjaluci 2003. godine, a dvije godine kasnije sa radom je počeo Katolički školski centar „Blaženi Ivan Merc” u istom gradu.