APSTRAKT: Rad obrađuje zvaničnu posetu jugoslovenskog Saveznog sekretara za inostrane poslove Miloša Minića Grčkoj, decembra 1974, drugu po redu nakon pada režima vojne hunte u Atini i prvu nakon grčkog referenduma o unutrašnjem uređenju. Ovaj, do sada u istorijskoj nauci nedovoljno tretiran događaj, analiziran je u kontekstu ondašnje međunarodne i regionalne politike, kao i svetlu jugoslovensko-grčkih odnosa u decenijama posle Drugog svetskog rata. U članku su razrađeni svi aspekti posete, od pozadine do odjeka u javnosti. Istraživanje je najvećim delom urađeno na osnovu neobjavljenih izvora koji se čuvaju u Diplomatskom arhivu Ministarstva spoljnih poslova Republike Srbije, Arhiva Jugoslavije, kao i adekvatne stručne literature.

KLjUČNE REČI: Jugoslavija, Grčka, Miloš Minić, Konstantin Karamanlis, spoljna politika, bilateralni odnosi, multilateralni odnosi.

REZIME: Specifičan geografski položaj i hladnoratovske političke okolnosti upućivali su sredinom 1970-ih godina Jugoslaviju i Grčku na međusobnu saradnju. Odnosi između ovih dveju zemalja posle Drugog svetskog rata nisu uvek išli uzlaznom putanjom i samim tim su za obe strane, zavisno od situacije, predstavljali svojevrsni izazov. Od zategnutosti i atmosfere neprijateljstva tokom građanskog rata u Grčkoj, preko savezništva u okvirima odbrambenih aranžmana obe strane sa Turskom (Balkanski pakt) pod pokroviteljstvom i nadzorom Zapada, otopljavanja odnosa sredinom 1960-ih, pa novog zahlađenja tokom vlasti vojne hunte u Grčkoj (1967–1974), posle pada vojnog režima u Atini ponovo je došlo do otopljavanja odnosa i želje za obnovom saradnje. U situaciji hladnoratovske zategnutosti između blokova, globalne krize i pojačanog prisustva velikih sila u vodama Mediterana, kao i eskalacija regionalnih kriza (Bliski istok i Kipar), sa grčke strane pokrenuta je inicijativa za drugu posetu jugoslovenskog saveznog sekretara za inostrane poslove Grčkoj posle pada hunte, što je, nakon prve posete avgusta iste godine, realizovano od 16. do 18. decembra 1974. Savezni sekretar za inostrane poslove Miloš Minić tom se prilikom sastao sa grčkim premijerom Karamanlisom, ministrom inostranih poslova Biciosom i drugim visokim zvaničnicima Grčke, razmatrajući niz pitanja iz sfere multilaterale i bilaterale, od ideja, predloga i inicijativa do pojedinih osetljivih pitanja. U sklopu razgovora o multilateralnim pitanjima centralno mesto zauzimalo je aktuelno kiparsko pitanje, a potom i Bliskoistočna kriza, kao sastavni delovi krize u regionu. Takođe su razgovori dotakli i teme poput balkanske saradnje, krize u Turskoj i za Grčku osetljivo pitanje njenog položaja u NATO-u. Od bilateralnih pitanja kao centralno, najosetljivije i možda najaktuelnije nametalo se tzv. Makedonsko pitanje, odnosno problem tretiranja i odnosa Grčke prema makedonskoj nacionalnoj manjini i SR Makedoniji, pa time posredno i sa Jugoslavijom kao državom. Pored toga, pokrenuta su i ekonomska (uređenje Vardara, trgovina, elektrifikacija, izgradnja gasovoda i naftovoda) i kulturna pitanja (Hilandar i dr.), kao i pitanja iz oblasti odbrane (vojna i vojno-tehnička saradnja). Poseta Saveznog sekretara SFRJ Miloša Minića Grčkoj, decembra 1974, imala je veoma pozitivan odjek u javnosti obeju zemalja, a takođe je proizvela i pojačano interesovanje susednih zemalja. Generalno, poseta je ocenjena kao izrazito pozitivna i obećavajuća u daljoj međudržavnoj saradnji.