APSTRAKT: Ovaj rad ispituje strategije opstanka, pregovaranja i posleratne restitucije žrtava državno sprovođenog nasilja u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj (NDH) kroz mikroistorijsku analizu korespondencije mešovite srpsko-jevrejske porodice Oklobdžija-Fleš iz Zagreba. Poseban fokus stavljen je na iskustva Slavice Oklobdžije, pri čemu se rekonstruiše način na koji su članovi jednog domaćinstva srednje klase nastojali da se snađu u okviru rasnog zakonodavstva, administrativne proizvoljnosti i ideoloških protivrečnosti ustaškog režima u pokušajima da sačuvaju živote, imovinu i pravni status. Rad ukazuje na ambivalentnosti prisutne u rasnoj politici NDH, naročito u slučajevima mešovitih brakova, koji su dovodili u pitanje binarni antisemitski pogled režima na svet i njegov program nacionalne izgradnje. Oslanjajući se na ratnu i posleratnu prepisku sa državnim institucijama, rad takođe prati pokušaje Slavice Oklobdžije da nakon 1945. godine ostvari pravo na restituciju, pružajući uvid u birokratske stavove prema preživelima Holokausta i porodicama žrtava u socijalističkoj Jugoslaviji. Stavljajući u prvi plan iskustvo jedne porodice, rad doprinosi širim raspravama o svakodnevnim oblicima opstanka pod genocidnim režimima, ograničenjima rasne ideologije u praksi i spornom mestu Holokausta i preživelih Jevreja u posleratnom jugoslovenskom društvu.

KLjUČNE REČI: Nezavisna Država Hrvatska (NDH), ustaše, Holokaust, mešoviti brakovi, restitucija, jevrejska imovina, strategije preživljavanja.

REZIME: Rad je zasnovan na korespondenciji porodice Oklobdžija-Fleš, mešovite srpsko-jevrejske porodice iz Zagreba, koju su činili Josip, njegova supruga Slavica i njihova ćerka Renata. Njihova prepiska svedoči o načinima na koje su žrtve ratnog terora u Nezavisnoj Državi Hrvatskoj nastojale da pregovaraju o sopstvenom opstanku unutar državnog sistema, pa čak i da dovode u pitanje ustaške ideološke ortodoksije u pokušajima da ostvare restituciju oduzete imovine. Istovremeno, rad razmatra često ambivalentan i protivrečan odnos NDH i ustaškog režima prema pitanjima rase i nacionalnosti. Posleratna interakcija Slavice Oklobdžije sa državnim službenicima pruža uvid u birokratske stavove u posleratnoj Jugoslaviji, kao i tretman preživelih iz Holokausta. Istovremeno, ona ukazuje na teškoće sa kojima su se preživeli i porodice žrtava suočavali u nastojanjima da ostvare pravo na restituciju. Time se u fokus dovodi složen odnos posleratne Jugoslavije prema nasleđu Holokausta i preživelim Jevrejima krajem četrdesetih godina, u periodu intenzivne kolektivizacije, staljinizacije i anticionizma u ekonomskoj i društvenoj sferi. Najzad, kroz priču jedne porodice, rad ispituje iskustva mešovitih jevrejsko-nejevrejskih brakova u NDH – odnosa čije je puko postojanje zadiralo u samu srž binarne rasne, antisemitske ideologije i programa nacionalne izgradnje države – kao i sudbinu nejevrejskih supružnika nakon hapšenja i deportacije njihovih jevrejskih partnera.