APSTRAKT: Oslanjajući se na već dostupne i novootvorene britanske arhivske izvore, kao i na memoare pojedinih učesnika, autori rekonstruišu događaje u vezi sa takozvanom Kairskom aferom, sa posebnim osvrtom na položaj pojedinih generala i podršku koju su dobijali iz vojnih krugova u Ujedinjenom Kraljevstvu. Pokušaj državnog udara, poznat kao Kairska afera, kao i obim britanskog učešća u njemu, do sada nisu bili u potpunosti opisani i analizirani.

KLjUČNE REČI: Kairska afera, puč, vlada u emigraciji, Drugi svetski rat, Dušan Simović, Slobodan Jovanović, Velika Britanija, SOE, Jugoslavija.

REZIME: Mnogi događaji iz istorije Drugog svetskog rata su manje ili više poznati, ali retko koji od njih je toliko zaobiđen u istoriografiji kao što je to slučaj sa Kairskom aferom. Taj događaj predstavlja protivustavno i protivdržavno delovanje sa odlikama puča koji se odigrao tokom 1942. godine u delu Jugoslovenske vojske van Otadžbine, pretežno na prostoru današnjeg Egipta. Afera je otpočela kao politička kriza i pad Dušana Simovića, potom je imala sve elemente pobune dela vojnih efektiva, da bi na kraju prerasla u međudržavni spor. U prvoj etapi ratnih dešavanja ona je bila najveći izazov kako za Vladu Kraljevine Jugoslavije u emigraciji, tako i za samu krunu. Iako su pojedini akteri ostavili svoje memoarske zapise u kojima su se doticali dešavanja u jedinicama Vojske Kraljevine Jugoslavije, pretežno u Egiptu, malo ko od njih je uspeo da pronikne u pozadinu i suštinu te pobune. Opšta teza koja je decenijama bila prisutna jeste da je u pitanju bio spor starijih i mlađih pučista od 27. marta, generala i majorske lige, ili pak braće Mirković sa braćom Knežević, gde su ovi potonji izvojevali prevlast. Situacija je bila sasvim drugačija. Ceo taj, za Vladu Kraljevine Jugoslavije u emigraciji veoma nesrećan i suštinski poražavajući slučaj pobune dela vojnih efektiva, nije se u potpunosti odigravao ni na način na koji su ga u svojim spisima predstavljali Slobodan Jovanović i diplomata Kosta St. Pavlović. Oni sasvim ispravno uočavaju, a jedni su od najvažnijih aktera, da su u pitanju nekoherentne grupe koje spajaju samo osnovna načela, a sve imaju svoje pojedinačne interese i želje. Kod dela pobunjenika verovatno je preovladala želja za očuvanjem stečenog poretka pre nego položaja (Ilić), kod drugih želja za apsolutnom političkom (Simović) ili stvarnom vlašću (Mirković). Međutim, tek uvidom u britansku arhivsku građu možemo da steknemo sveobuhvatniji uvid u dešavanja koja su prethodila Kairskoj aferi i zbivala se tokom nje, ali i da identifikujemo upravo strukture u Vojsci Velike Britanije koje su bez svake sumnje bili i inicijatori i glavni oslonac generala Borivoja Mirkovića, koji je predvodio ovu neodgovornu avanturu sa velikim posledicama po položaj Vlade Kraljevine Jugoslavije u Velikoj Britaniji. Iz te novodostupne arhivske građe mogu se u britanskoj vojsci identifikovati glavni zaštitnici i mentori pobunjenika. Njih je predvodio Tom Maplbek, nekadašnji vazduhoplovni britanski ataše u Beogradu, koji je delovao u Kairu, uživajući punu podršku britanskog vojnog vrha.