APSTRAKT: Iako je odigrala centralnu ulogu u osnivanju Nezavisne Države Hrvatske, Italija je sprovodila političku i vojnu ekspanziju na njen račun. Međutim, u junu 1942. ova politika se naglo promenila, pošto je Italija povukla veliki deo svojih trupa iz Hrvatske. Ovaj rad analizira uzroke tog poteza, koji je imao dalekosežne posledice ne samo za italijanske i hrvatske vlasti već i za partizane, četnike i celokupan tok rata u Hrvatskoj. Takođe, razmatraju se italijansko-hrvatsko-nemački pregovori, koji otkrivaju prirodu njihovog saveza i tenzije između italijanskih vojnih i civilnih vlasti.

KLjUČNE REČI: Nezavisna Država Hrvatska, fašistička Italija, Zagrebački sporazum, povlačenje, Ante Pavelić, Vladimir Košak

REZIME: Mada je odigrala centralnu ulogu u osnivanju Nezavisne Države Hrvatske, Italija je sprovodila političku i vojnu ekspanziju na njen račun. Međutim, u junu 1942. godine ova politika se naglo promenila, budući da su italijanske vlasti povukle veliki deo svojih trupa iz Hrvatske. Povlačenju su prethodili hrvatski zahtevi i diplomatski napori. Iako su ovi napori ubrzali odluku o povlačenju, Italijani su već prethodno bili svesni nužnosti redefinisanja mnogih aspekata njihove politike u Hrvatskoj. Italijansko povlačenje bilo je prvenstveno vođeno njihovim sopstvenim političkim i vojnim interesima, a imalo je dugoročne posledice ne samo za Italijane i Hrvate, već i za partizane, četnike i širi tok rata u Hrvatskoj. Za razliku od Hrvata, Nemci su ispravno procenili da je povlačenje bilo proračunati italijanski potez, a ne znak njihove slabosti. Izvori iz ove epizode omogućavaju ispitivanje italijansko-hrvatsko-nemačkih pregovora, otkrivajući prirodu njihovog saveza, kao i tenzije između italijanskih vojnih i civilnih vlasti. Iako Nemci nisu bili zadovoljni ovim italijanskim potezom, nisu imali drugog izbora nego da ga tolerišu, ishod koji ilustruje obim italijanskog uticaja u Hrvatskoj. Uvidom u italijansku korespondenciju prikazan je način na koji su Italijani formulisali odredbe Zagrebačkog sporazuma iz 19. juna 1942. godine, koji je redefinisao italijansko-hrvatske odnose nakon italijanskog povlačenja. U tom kontekstu objašnjeno je i formiranje Dobrovoljačke protivkomunističke milicije u Hrvatskoj. Ovaj članak se oslanja na italijanske, hrvatske, nemačke, francuske, srpske i jugoslovenske arhivske izvore i naučna istraživanja kako bi analizirao uzroke povlačenja italijanske vojske iz Hrvatske 1942. godine i njegove šire implikacije.