APSTRAKT: Ovaj rad ima za cilj da preispita stav Rimokatoličke crkve prema srpskom pravoslavnom stanovništvu u periodu koji je prethodio uspostavljanju Nezavisne Države Hrvatske. Zbog širokog hronološkog i geografskog okvira teme, analiza je usmerena na studije slučaja, uključujući pitanje unijaćenja, ulogu katoličkog sveštenstva u hrvatskom nacionalnom pokretu, Konkordat između Jugoslavije i Vatikana, kao i Katoličku akciju. Ispitivanjem ovih ključnih tačaka, rad nastoji da sagleda kulturnu, političku i ideološku dinamiku odnosa Katoličke crkve prema srpskom pravoslavnom stanovništvu. Takođe, istraživanje ukazuje na određene kontinuitete u ovom odnosu, koji kulminiraju progonima, ugnjetavanjem i genocidom nad srpskim narodom tokom postojanja Nezavisne Države Hrvatske.

KLjUČNE REČI: Rimokatolička crkva, Srpska pravoslavna crkva, unijaćenje, Hrvatska, Slavonija, katoličko sveštenstvo, Konkordat, Katolička akcija

REZIME: Ovaj članak iznova razmatra odnos Svete stolice prema srpskom pravoslavnom stanovništvu na Balkanu od perioda kontrareformacije do međuratnog razdoblja, ističući način na koji se verska politika preplitala sa nastajućim nacionalnim ideologijama. Napori Rimokatoličke crkve da pravoslavne hrišćane dovede pod sopstveno okrilje intenzivirali su se tokom 19. veka. Nakon raspada Austrougarske i stvaranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, Sveta stolica se suočila sa izmenjenim političkim i verskim okruženjem, koje je karakterisalo odsustvo postojećih konkordatskih sporazuma, kao i pojačane međuverske tenzije i narušeni odnos crkve i države. Neuspešni pregovori o Konkordatu sa Jugoslavijom nisu samo razotkrili duboke konfesionalne podele, već su i učvrstili katoličku percepciju sopstvene marginalizacije, podstičući nacionalistička osećanja. Mobilizacija katoličkih laičkih organizacija dodatno je politizovala verski identitet, usklađujući interese Crkve sa hrvatskim nacionalnim ciljevima. Do kasnih tridesetih godina 20. veka, nerešene tenzije između Svete stolice i jugoslovenske države, ispoljene kroz zastoje u pregovorima, neuspelu integraciju i rastuće nepoverenje, doprinele su stvaranju ideoloških preduslova koji su omogućili kasniju radikalizaciju pod ustaškim režimom.