Apstrakt: U radu je analiziran politički i društveni položaj albanskog jezika na Kosovu i Metohiji tokom prve dve i po decenije komunističke vladavine u Jugoslaviji. Istraživanje je zasnovano na dokumentima iz Arhiva Jugoslavije, Državnog arhiva Srbije, Arhiva Kosova, Centralnog državnog arhiva Albanije, Diplomatskog arhiva Ministarstva spoljnih poslova Republike Srbije, kao i ostalih relevantnih izvora. Ono pokazuje da je, suprotno tezi o neravnopravnosti, koja je isticana u pojedinim istraživanjima, albanski jezik u ovom periodu uživao ustavnu i zakonsku ravnopravnost sa srpskim jezikom na Kosovu i Metohiji, a da su vlasti nastojale da povećaju njegovu zvaničnu upotrebu. Nakon Brionskog plenuma 1966. pitanje jezika u pokrajini je korišćeno kao sredstvo političkog pritiska koji su albanski komunisti vršili kako bi dodatno ojačali svoje pozicije u državi.

Ključne reči: Jugoslavija, Kosovo i Metohija, albanski jezik, jezička prava, nacionalna ravnopravnost, Fadilj Hodža

Rezime: Rad analizira položaj i upotrebu albanskog jezika na Kosovu i Metohiji u socijalističkoj Jugoslaviji od 1945. do 1969. godine, sa posebnim osvrtom na političke rasprave koje su se vodile nakon Brionskog plenuma 1966. godine. Polazeći od tvrdnji pojedinih istoričara i publicista o navodnoj neravnopravnosti ili diskriminaciji albanskog jezika u prvim decenijama komunističke vlasti, rad na osnovu arhivske građe, zakonskih akata, partijskih dokumenata i periodike preispituje stvarni karakter jezičke politike komunističkog režima prema Albancima. Istraživanje pokazuje da su jugoslovenske, srpske i pokrajinske vlasti već od kraja Drugog svetskog rata sistematski podsticale razvoj školstva, štampe, kulturnih ustanova i administracije na albanskom jeziku, kao i da je ravnopravnost albanskog bila formalno zagarantovana u ustavnim i zakonskim aktima. U periodu 1966–1969. pitanje „potpune ravnopravnosti” jezika je postalo sredstvo političkih zahteva pokrajinskog rukovodstva u pravcu jačanja autonomije Kosova i Metohije i približavanja Albanaca statusu konstitutivnog naroda. Rad zaključuje da se jezička politika u celom posleratnom periodu ne može tumačiti kao politika diskriminacije albanskog jezika, već kao proces njegove postepene institucionalne i političke afirmacije, koji je do kraja šezdesetih godina doveo do njegove dominantne pozicije u pokrajini.