Apstrakt: U radu je predstavljen odnos jugoslovenske države prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi tokom prvih godina posle Drugog svetskog rata, posmatran kroz proces rešavanja pitanja imovine manastira Visoki Dečani. Istaknuti su ciljevi agrarne reforme i glavni tokovi u delovanju jugoslovenskih agrarnih vlasti u kontekstu oduzimanja zemljišnih poseda ovog manastira u periodu od proleća 1945. do leta 1946, kada je navedeni proces najvećim delom bio okončan. Rad je zasnovan na analizi neobjavljenih arhivskih izvora pohranjenih u Arhivi manastira Visoki Dečani, Državnom arhivu Srbije i Arhivu Jugoslavije, kao i na relevantnoj literaturi i napisima u štampi.

Ključne reči: Srpska pravoslavna crkva, Eparhija raško-prizrenska, manastir Visoki Dečani, zemljišni posedi, agrarna reforma i kolonizacija

Rezime: Agrarna reforma, sprovedena u Jugoslaviji neposredno po okončanju Drugog svetskog rata, imala je za cilj da u potpunosti izmeni dotadašnje imovinsko-pravne odnose, oduzimajući zemljišne posede od veleposednika i dajući zemlju nižem i srednjem sloju seljaštva. Navedeni proces je podrazumevao i oduzimanje imovine verskih ustanova širom države. Za jugoslovensko rukovodstvo usitnjavanje crkvenih poseda predstavljalo je ne samo doprinos u procesu rešavanja agrarnog pitanja, već i nužni preduslov za slamanje moći Crkve u sveobuhvatnom društveno-političkom preoblikovanju jugoslovenskog društva. Uz sve navedeno, na prostoru Kosova i Metohije, koji je najvećim delom ispunjavao teritoriju nadležnosti Eparhije raško-prizrenske, raspodela zemlje među agrarnim interesentima, uključujući oduzimanje crkvenih imanja i reviziju međuratne agrarne reforme, činila je važan deo nacionalne politike jugoslovenskih vlasti prema albanskom stanovništvu. Prema zakonskim propisima usvojenim tokom leta i jeseni 1945. od manastira Visoki Dečani trebalo je oduzeti nešto manje od 800 ha zemlje, pri čemu se većina poseda nalazila pod šumom. Kako je manastir proglašen ustanovom većeg istorijskog značaja, posle agrarne reforme u njegovom posedu ostavljen je zemljišni maksimum, odnosno 30 ha šuma i 30 ha poljoprivrednog zemljišta i površina pod zgradama. Uprava manastira uputila je nekoliko žalbi nadležnim vlastima, ukazujući na to da je ostavljeni zemljišni fond nedovoljan za izdržavanje manastira. Manastirska uprava nije bila zadovoljna ni kvalitetom samog zemljišta, s obzirom na to da su polovinu ostavljenog poljoprivrednog fonda činile neplodne i neupotrebljive parcele. Mada je prema zakonu zemljište koje se prethodno nalazilo u vlasništvu Srpske pravoslavne crkve trebalo dodeliti pripadnicima pravoslavne veroispovesti, oduzeta imovina manastira Visoki Dečani razdeljena je uglavnom među albanskim agrarnim interesentima.